Ζητείται επειγόντος: Συνήγορος Υπερχρεωμένων Χωρών

Ζητείται επειγόντος: Συνήγορος Υπερχρεωμένων Χωρών

Η ιστορία της οικονομικής ζωής μιας χώρας χαρακτηρίζεται από πολλά σκαπανεβάσματα. Μετά τα ψηλά βουνά της οικονομικής ευφορίας έρχεται η χαμηλή πεδιάδα της οικονομικής απραξίας.
Στο παρελθόν πολλά κράτη είχαν φορτωθεί με αβάσταχτα χρέη, τα οποία είχαν ως αποτέλεσμα είτε η κυβέρνηση να έβρισκε τρόπους να μειώσει το βάρος του χρέους, ώστε οι παραγωγικές δυνάμεις να μπορούσαν να ορθοποδήσουν, είτε οι δανειστές πίεζαν την χώρα να αποπληρώσει το μεγαλύτερο μέρος των χρεών της και γρήγορα, με όλες τις αρνητικές επιπτώσεις στην ανάπτυξη.

Οι δανειστές, συνήθως, διαθέτουν την περισσότερη ισχύ, σε αντίθεση με τους δανειζόμενους που είναι, σχεδόν πάντα, οι πιο αδύναμοι όταν έρχονται στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Σήμερα, το πάνω χέρι το έχει η Γερμανία. Βέβαια, να σημειώσουμε ότι στις περισσότερες περιπτώσεις τον τελευταίο αιώνα, το σύνολο των χρέων σπανίως αποπληρώνεται από τον δανειζόμενο. Εκείνοι που χάνουν έναν πόλεμο ή που χάνουν μια επανάσταση, σπανίως πληρώνουν τα χρέη του κράτους. Τα ομόλογα της Τσαρικής εποχής, όπως γράφει ο οικονομολόγος Κuttner, πουλιούνται σήμερα στον ιστότοπο eBay για λίγα δολάρια, ως ενθύμια.

Είναι πια καιρός να υπάρξουν κανόνες στο παιχνίδι της επιβολής μέτρων στις χρεοκοπημένες χώρες. Μια χρεοκοπημένη χώρα μπαίνει σε «διαβουλεύσεις» με τους ισχυρούς δανειστές της ολομόναχη. Έτσι αναγκάζεται να δεχθεί πολιτικές με τις οποίες δεν συμφωνεί. Θα πρέπει να υπάρξει κάποιος μηχανισμός ή θεσμός που να στηρίζει τα συμφέροντα της αδύναμης χώρας πριν μπει στο δωμάτιο με τους «μεγάλους». Κάτι σαν «Συνήγορος της αδύναμης υπερχρεωμένης χώρας», αλλά συνήγορος με μεγάλη και ουσιαστική ισχύ, σαν το ΔΝΤ και την Παγκόσμια Τράπεζα.

Υπήρξαν τέτοιοι συνήγοροι στο παρελθόν.

Την δεκαετία του 1980 οι χώρες τις Λατινικής Αμερικής είχαν φορτωθεί με μεγάλα χρέη. Βρήκαν απροσδόκητο υπερασπιστή τον τότε Υπουργό Οικονομικών των ΗΠΑ, Nicholas Brady, ο οποίος δημιούργησε τα λεγόμενα Brady Bonds. Δηλαδή, μετέτρεψε τα δάνεια των τραπεζών πολλών χωρών της Λατινικής Αμερικής σε ομόλογα, με ένα κούρεμα της τάξης του 30-­‐50%. Επειδή οι περισσότερες ντόπιες τράπεζες χρωστούσαν σε τράπεζες της Αμερικής, τα ομόλογα είχαν την στήριξη της κεντρικής τράπεζας της Αμερικής – εν ολίγοις ήταν σαν οι υπερχρεωμένες ελληνικές τράπεζες να μετέτρεπαν τα δάνεια τους σε Ευρωπαϊκά ομόλογα, κατόπιν κουρέματος.

Άρα, τα τεράστια χρέη της Λατινικής Αμερικής την δεκαετία του 1980 ήρθε να τα «καλύψει» η Αμερική, μετά φυσικά από ένα κούρεμα.
Άλλος μεγάλος «συνήγορος» υπερχρεωμένων χωρών ήταν ο Κέϋνς. Λάτρης της ιστορίας, είδε το τεράστιο πρόβλημα που δημιουργεί η επιμονή των δανειστών στην αποπληρωμή δανείων.

Το 1919, στο συνέδριο στις Versailles, υπερίσχυσε η «νοοτροπία του δανειστή». Η Αγγλία και η Γαλλία πίστευαν ότι θα μπορούσαν να αναγκάσουν την Γερμανία να αποπληρώσει τα χρέη που ανέλαβαν για να χρηματοδοτήσουν την εμπλοκή τους στον Πόλεμο. Μάλιστα, η Αγγλία κράτησε ψηλά την αξία της λίρας για να μην προσβληθεί από την «αρρώστια» του πληθωρισμού.
Δεν ήθελαν πληθωρισμό επειδή αυτός θα μείωνε την αξία του νομίσματος σε σχέση με το χρυσό. Έτσι, ο δανειστής θα λάμβανε λιγότερα από αυτά που έχει δανείσει, εφόσον πληρωνόταν στο ίδιο χαμηλότερης αξίας, νόμισμα. Οι δυο αυτές πολιτικές – η ακριβή λίρα και η τεράστια πίεση αποπληρωμής χρεών έβαλε φρένο στην ανάπτυξη και την ανοικοδόμηση της Ευρώπης και οδήγησε στο κράχ του 1929.
Ο Κέϋνς την εποχή εκείνη εργαζόταν ως σύμβουλος στο Αγγλικό υπουργείο οικονομικών και τάχθηκε από την αρχή ενάντια στην πολιτική της ίδιας της χώρας του. Το βιβλίο του «οι Οικονομικές Επιπτώσεις της Ειρήνης» που έγραψε αμέσως μετά την λήξη του Πολέμου, το 1919, ήταν προφητικό: Υποστήριξε ότι η πίεση που ασκεί η Μεγάλη Βρετανία πάνω στην οικονομία της Γερμανίας θα οδηγήσει σε ύφεση και θα φέρει την Ευρώπη σε ένα Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο.
Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, δόθηκε στον Κέϋνς η ευκαιρία να ξαναστήσει το διεθνές σύστημα οικονομικών σχέσεων, αλλά τούτη τη φορά, σε σωστές βάσεις. Αυτό σήμαινε ότι δεν θα στραγγάλιζαν καμία οικονομία με αιτήματα αποπληρωμής δανείων και αποζημιώσεων. Οι υπερχρεωμένες χώρες είχαν βρει τον συνήγορό τους.

Στο περιβόητο, πια, Bretton Woods όπου συμφωνηθήκαν οι κανόνες της μεταπολεμικής εποχής, ο Κέϋνς έδωσε μεγάλη έμφαση στην «εσωτερική» ανάπτυξη της κάθε χώρας. Μάλιστα, έριξε το ίδιο βάρος στις ανάγκες των νικητών και των ηττημένων (Γερμανία, Ιταλία, Ισπανία, Ιαπωνία). Ήταν ο «συνήγορός» τους.

Δημιούργησε ένα διεθνές νομισματικό σύστημα (με πρωτεργάτη το ΔΝΤ) όπου όσοι ήθελαν να παίξουν παιχνίδια και να βγάλουν χρήματα από τα εθνικά νομίσματα, θα συναντούσαν μεγάλες δυσκολίες. Την ίδια στιγμή, δημιουργήθηκε η World Bank για να χρηματοδοτηθούν τα μεγάλα και δαπανηρά έργα ανοικοδόμησης της Ευρώπης. Μαζί με το περιβόητο Marshall Plan η ένεση των τεράστιων επενδύσεων έσωσε την «παρτίδα» και η Ευρώπη μαζί με την Αμερική μπήκαν στην τροχιά μιας πολύχρονης ανάπτυξης.

Οι συνταγές του Κέϋνς απαγόρευαν την πολιτική των σκληρών νομισμάτων και της συνακόλουθης ύφεσης. Η νομισματική πολιτική ήταν πιο χαλαρή και επεκτατική, με τον κινδυνο πάντα του πληθωρισμού. Εντέλει, το αποτέλεσμα της πολιτικής των χαμηλών επιτοκίων και του φθηνού «χρήματος» φάνηκε αμέσως. Η Ευρώπη αναπτύχθηκε, ενώ, την ίδια στιγμή αποπληρώθηκε το μεγαλύτερο μέρος των τεράστιων χρεών που είχαν συσσωρευτεί για να χρηματοδοτηθεί ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος.

Σήμερα, η επεκτατική αυτή λογική έχει ανατραπεί σαν καρότσι σε κακό δρόμο.
Το πάνω χέρι το έχουν οι δανειστές. Σε συνήγορο επιχείρησε να μετατραπεί ο πρώην πρόεδρος του ΔΝΤ, ο Στρος Καν, αλλά είδαμε πως κατέληξε η σταδιοδρομία του.
Έτσι, φτάνουμε στο σημείο να πιέζει την Ευρώπη όχι το ΔΝΤ, ούτε οι Βρυξέλλες, αλλά η Κεντρική Τράπεζα και μαζί της, η Γερμανία. Αν είχαμε ισχυρό συνήγορο, τι θα μπορούσε να κάνει η ΕΚΤ να μας βοηθήσει; Υποθετικό παράδειγμα: να χρηματοδοτήσει όλες τις ελληνικές τράπεζες, έτσι ώστε να μπορούν, χωρίς ζημιά, να κουρέψουν κατά 30% όλα τα στεγαστικά δάνεια των Ελλήνων. Αυτό θα ήταν έμμεσος τρόπος να μειωθεί το τεράστιο βάρος που ζητούν να κουβαλήσουμε.

Το άλλο, είναι η πρόταση που έχει καταθέσει ο Βαρουφάκης, να αναλάβει το χρέος της Ελλάδος η Ευρώπη, μέσω των Ευρωπαϊκών ομολόγων. Έτσι, τα χρέη της χώρας μας θα μειωθούν αμέσως σημαντικά και θα λήξει η πολιτική λιτότητας. Δεν πρέπει φυσικά, να σταματήσουν οι προσπάθειες μεταρρύθμισης και σίγουρα αυτό φοβούνται οι «εταίροι» μας, ότι δηλ. αν μας βοηθήσουν θα σταματήσουμε τις μεταρρυθμίσεις.
Κατά ένα περίεργο τρόπο, η Τρόϊκα έχει βρει δικό της συνήγορο: την ελληνική γραφειοκρατία, που είναι έτοιμη να παίξει τον μπαμπούλα. Αν λάβουμε υπόψη το μέτρο της προσωποκράτησης, είναι σαν να χαίρεται η γραφειοκρατία να βρίσκει τρόπους να τρομάζει τον κόσμο. Βέβαια, θα μου πείτε ότι η προσωποκράτηση αποτελεί τρόπο ή εργαλείο εκφοβισμού. Αλλά αυτό ίσως είχε κάποια λογική τον καιρό της ανάπτυξης. Την εποχής της κρίσης όμως;

Σοβαρές μελέτες δείχνουν ότι χώρες που υιοθέτησαν την πολιτική της προσωποκράτησης δεν αύξησαν τα έσοδα τους. Ακόμα κι αν αντιπαρέλθουμε τα σοβαρά τραύματα που δημιουργεί η πολιτική αυτή (παράνομη με το διεθνές δίκαιο) στα ίδια τα άτομα. Η πολιτική της προσωποκράτησης σταμάτησε εδώ και πολλές δεκαετίας στη Δύση. Μόνο το Χονκ Κονγκ και τα Ηνωμένα Εμιράτα την διατηρούν. Η πολιτική λιτότητας είναι ήδη αβάσταχτη. Τώρα προσθέτουμε και την φυλάκιση. Ίσως, η κυβέρνηση πιστεύει ότι με τον τρόπο αυτό κατευνάζει τις αντιδράσεις του κόσμου – δηλαδή πετάει την «μπάλα» αλλού.

Αλλά ας το προχωρήσουμε ένα βήμα ακόμη: Σήμερα πια ζούμε ένα καθεστώς «προσωποκράτησης χωρών με υπερβάλλον χρέος». Το χειρότερο; Δεν έχουν καν συνήγορο.
Το ερώτημα είναι αν έχουμε τη δυνατότητα να πείσουμε τους ίδιους τους δανειστές να συνηγορήσουν υπέρ ημών. Το πράσινο φως της «αποφυλάκισης μας» πρέπει να έρθει από την «Μαντάμ Μέρκελ.» Ένα είδος MERKEL BONDS όπως τα Brady Bonds. Σε αντίθεση με πολλούς, πιστεύω ότι η ελάφρυνση του χρέους θα έρθει λίγο πριν τις Ευρωεκλογές και όχι μετά, όπως γράφεται. Εδώ είμαστε και θα δούμε.

Leave a Reply