Το γερμανικό λουκάνικο ως πολιτικό όπλο

Το γερμανικό λουκάνικο ως πολιτικό όπλο

Άρθρο στην Οικονομική Επιθεώρηση Οκτώβριος 2011

Ενώ οι κυβερνήσεις της Ευρώπης εφαρμόζουν πολιτική λιτότητας,  η ΕΚΤ ακολουθεί πολιτική συρρίκνωσης χωρίς καμία λογική

Τον Ιούλιο του 2008, στα πρόθυρα της μεγαλύτερης τραπεζικής κρίσης της μεταπολεμικής εποχής, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα έκανε κάτι που μόνον ηλίθιο μπορεί να χαρακτηριστεί: ανέβασε τα επιτόκια. Ακόμη χειρότερο: Το επανέλαβε το 2011. Το timing της κίνησης αυτής δεν μπορούσε να είναι χειρότερο: Η κρίση είχε χτυπήσει τις οικονομίες της Ευρώπης για τα καλά, η ανάπτυξη είχε πέσει στο μηδέν σχεδόν και δύο μήνες αργότερα, η παγκόσμια οικονομία εισήλθε σε ύφεση. Έτσι ο πληθωρισμός από μόνος του εξαφανίστηκε και η Ευρωπαϊκή Τράπεζα αναγκάστηκε, υπό την πίεση της κρίσης, να μειώσει τα επιτόκιά της. Όμως, εκείνη η λανθασμένη πολιτική του Ιουλίου έδωσε, πιστεύουν ορισμένοι, τη χαριστική βολή. Θα ήλπιζε κανείς ότι το πάθημα θα γινόταν πάθημα. Ότι, δηλαδή, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα θα άλλαζε τακτική και αντί να δίνει έμφαση στον πληθωρισμό θα κοίταζε και το θέμα της ανεργίας – κάτι άλλωστε που αναφέρεται ως στόχος και στις ιδρυτικές πράξεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Φέτος η Ευρώπη προσπαθεί να περιορίσει την ανεργία της και τα μεγάλα της ελλείμματα στις γνωστές ως PIIGS οικονομίες (Portugal, Ireland, Italy, Greece and Spain) και φυσικά να αποφύγει μια οποιαδήποτε πτώχευση. Με αυτά τα δεδομένα, θα πίστευε κάνεις ότι η ΕΚΤ θα μείωνε ή τουλάχιστον θα κρατούσε τα επιτόκια στα ίδια επίπεδα – όπως έκανε η Τράπεζα της Αγγλίας. Αντιθέτως, η Τράπεζα ανέβασε τα επιτόκια τον Απρίλιο και πάλι τον Ιούλιο! Οι ευρωπαϊκές οικονομίες έμειναν και πάλι από «βενζίνη», αν θέλετε.

Η έμφαση στην καταπολέμηση του πληθωρισμού, ενώ ο κόσμος γύρω μας γκρεμίζεται, δεν μπορεί παρά να χαρακτηρισθεί ως εμμονή ιδεολογική. Η αύξηση των επιτοκίων ανεβάζει το κόστος του δανεισμού και μειώνει την οικονομική ανάπτυξη – ακριβώς το αντίθετο απ’ ό,τι χρειάζεται σήμερα. Από την άλλη, και από όσο φαίνεται από μια – δυο παραιτήσεις μελών της διοίκησης της Τράπεζας, παρά την εμμονή με το πρόβλημα του πληθωρισμού, ο Τρισέ δεν αφήνει τα PIIGS χωρίς σωσίβιο εφόσον επιμένει να δέχεται τα ομόλογά τους και να στηρίζει το χρηματοπιστωτικό σύστημα. Όμως, πολλοί θεωρούν ότι η αγορά των ομολόγων της Ισπανίας και της Ιταλίας απλώς διόρθωσε τα προβλήματα που η ίδια η Κεντρική Τράπεζα δημιούργησε. Αν προστεθεί στην παλέτα των προβλημάτων το γεγονός ότι οι κυβερνήσεις της Ευρώπης έχουν υιοθετήσει και μια πολιτική λιτότητας, μειώνοντας τα έξοδα του κράτους και αυξάνοντας τους φόρους, τότε η πολιτική συρρίκνωσης που ακολουθεί η ΕΚΤ δεν έχει καμία λογική. Άρα, και τα δυο εργαλεία επανεκκίνησης μιας οικονομίας (επιτόκια και δαπάνες του κράτους) λειτουργούν ανασταλτικά συγχρόνως. Εκείνο που αναρωτιούνται έγκυροι αναλυτές, ανά τον κόσμο, είναι ποιος ωφελείται από την πολιτική αυτή. Η απάντηση ως τώρα ήταν ότι ο ενθουσιασμός της Κεντρικής Τράπεζας να χτυπά τον πληθωρισμό έχει τις ρίζες του στη γερμανική φοβία για υπερπληθωρισμό αλλά και στο ότι οι γερές οικονομίες δεν θέλουν τον πληθωρισμό να μειώσει την αξία του κεφαλαίου τους. Άρα, ενώ τα PIIGS θέλουν μια πολιτική που να μειώνει τα ελλείμματα και να προωθεί την ανάπτυξη, η Γερμανία θέλει χαμηλό πληθωρισμό και σε αυτήν τη σκακιέρα την παρτίδα την κερδίζει πάντα η Γερμανία.

Σήμερα όμως, όλοι οι «παίκτες» θέλουν το ίδιο – τα οφέλη από μεγαλύτερη πρόσβαση σε χρήμα και σε καλύτερες τιμές (τα επιτόκια) θα ωφελήσουν ολόκληρη την ήπειρο. Σημειώνω ότι η οικονομία της Γερμανίας δεν σφύζει από υγεία, αφού το καλοκαίρι η αύξηση του ΑΕΠ ήταν 0,1% – λιγότερο και από εκείνο της Αμερικής. Η Γερμανία εξαρτάται και από τις εξαγωγές προς την Ευρώπη, άρα η πτώση στην ήπειρο σημαίνει μείωση εξαγωγών. Τέλος, οι γερμανικές τράπεζες έχουν πολλά δάνεια στις χώρες των PIIGS. Άρα η επιμονή της ΕΚΤ υπέρ των υψηλών επιτοκίων δεν έχει κανένα, μα κανένα νόημα.

Όμως ζούμε σήμερα μια πρωτόγνωρη κρίση και οι μηχανισμοί που θα οδηγήσουν στη λύση πρέπει να βρεθούν, και σύντομα. Δηλαδή, αντί να φτιάξουμε μια νέα επενδυτική Ευρωπαϊκή Τράπεζα η οποία μέχρι να ιδρυθεί και να στελεχωθεί θα πάρει άλλα 2-3 χρόνια, υπάρχουν φωνές προοδευτικών οικονομολόγων που φωνάζουν υπέρ μιας αλλαγής στην πολιτική της Κεντρικής Τράπεζας. Σοβαρή δουλεία έχει γίνει από μια ομάδα οικονομολόγων όπως ο Stuart Holland, που ήταν και σύμβουλος του Μιτεράν αλλά και του Ανδρέα, ο καθηγητής Γιάννης Βαρουφάκης, και άλλους, όπως ο οικονομολόγος και γιος του γνωστού Κένεθ Γκάλμπρεϊθ, JamieGalbraith. Σημαντικός αριθμός Ευρωπαίων πολιτικών (Μπαρόζο, Aμάτο, Σοάρες) έχει ενώσει τις φωνές του, σε πρόσφατο άρθρο στην Financial Times, όπου ζητούν από την Κεντρική Τράπεζα να υιοθετήσει μια πολιτική που να στηρίζει την ανάπτυξη. Οι «ριζοσπαστικές» αυτές προτάσεις έχουν μαζευτεί και κυκλοφορούν στο διαδίκτυο ως «Μια Ταπεινή Πρόταση». Το πρώτο σκέλος της «ΤαπεινήςΠρότασης» έχει να κάνει με την αντιμετώπιση των δυσβάσταχτων ελλειμμάτων των PIIGS. Προτείνεται ένας μηχανισμός άμεσης μείωσής τους. Ευρωομόλογα που θα τύπωνε η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα θα χρησιμοποιούνταν για να χρηματοδοτηθεί η αναδιάρθωση (χωρίς κανένα κούρεμα), ολόκληρο το κατά Μάαστριχτ χρέος της Ευρωζώνης (δηλαδή, το μέρος του συνολικού χρέους της Ευρωζώνης που αγγίζει το 60% του ΑΕΠ της).

Έτσι η Ευρώπη, ως Ένωση, θα μειώσει ολόκληρο το βουνό χρέους της Ευρωζώνης, τόσο των PIIGS όσο και χωρών όπως η Γαλλία και το Βέλγιο. Δεν σημαίνει ότι δεν τα χρωστάμε πια, σημαίνει όμως ότι το κάθε κράτος θα έχει να πληρώσει πολύ χαμηλότερους τόκους και σε μεγαλύτερο βάθος χρόνου λόγω του χαμηλότερου επιτοκίου του ευρωομόλογου. Αυτό θα έχει μια τεράστια θετική επίπτωση: Την εγγύηση σημαντικού μέρους του χρέους θα την έχει αναλάβει η Κεντρική Τράπεζα και τούτο θα έδιωχνε την ανασφάλεια και τη σπέκουλα γύρω από τα σενάρια πτώχευσης και οι αγορές θα ηρεμούσαν. Το δεύτερο σκέλος της πρότασης έχει αναπτυξιακό χαρακτήρα: Πείτε το New Deal, πείτε το Σχέδιο Μάρσαλ, η ουσία είναι ότι πρέπει να μπορέσουν οι πιεσμένες οικονομίες να δανειστούν με σημαντικά ποσά, με σκοπό όχι την κατανάλωση αλλά την επανεκκίνηση της οικονομίας μέσω ενός μεγάλου πανευρωπαϊκού επενδυτικού προγράμματος. Εδώ η πρόταση επιμένει ότι υπάρχει ήδη ο μηχανισμός για να γίνει μια τεράστια ένεση επενδυτικού δανεισμού: Πρόκειται για την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ), τα projects της οποίας χρηματοδοτούνται από την έκδοση ουσιαστικά ευρωομολόγων της ίδιας της ΕΤΕπ. Το πρόβλημα σήμερα είναι ότι το 50%των κονδυλίων πρέπει να προέρχονται από τα κράτη-μέλη, τα οποία σήμερα αδυνατούν να τα συνεισφέρουν (ακόμη και η Γερμανία το σκέφτεται). Αν όμως, σύμφωνα με την «Ταπεινή Πρόταση», η ΕΚΤ εκδόσει και εκείνη επιπρόσθετα δικά της ευρωομόλογα, τα οποία χρεώνει μακροπρόθεσμα στο κράτος-μέλος, ξάφνου το υπόλοιπο 50% της εθνικής συμμετοχής παύει να αποτελεί τροχοπέδη και η ΕΤΕπ απελευθερώνεται ώστε να ξεκινήσει πολλά, μαζικά και επικερδή επενδυτικά projects σε ολόκληρη την Ευρώπη. Να, πώς θα έρθει η ανάπτυξη παντού. Ενώ η Κεντρική Τράπεζα ρίχνει ως σήμερα όλο το βάρος της στον πληθωρισμό, η Συνθήκη της Λισαβόνας (2007) της επιτρέπει να ξεφύγει από αυτά τα στενά όρια λειτουργίας και να παίξει το ρόλο της αναπτυξιακής τράπεζας.Μάλιστα, το άρθρο 282 της Συνθήκης της Λισσαβόνας μιλά για την ενεργή στήριξη των γενικότερων οικονομικών πολιτικών της Ένωσης, και δη: υποστηρίζει τις γενικές οικονομικές πολιτικές που εφαρμόζονται στην Ένωση για να συμβάλει στην υλοποίηση των στόχων της.

Η απόφαση για μια τέτοια Κεντρική Τράπεζα είναι καθαρά πολιτική: πρέπει να δώσει «εντολή» ο σκληρός πυρήνας της Ευρώπης ώστε να πάρει το μήνυμα και να σώσει την κατάσταση. Αυτό σημαίνει ή ότι αλλάζεις τον Τρισέ, ή ότι τον κοπανάς στο κεφάλι με ένα βαρύ – γερμανικής πάντα προέλευσης – λουκάνικο (μεγάλου μεγέθους) ώσπου να ξυπνήσει και να συμφωνήσει κάνοντας στροφή 180°, κάτι που απαιτεί επειγόντως η εποχή μας. Σε αυτές τις προτάσεις, που με σωστούς μηχανισμούς δεν θα επιβαρύνουν τον Γερμανό φορολογούμενο, αντιδρά η Μέρκελ και ένα συντηρητικό σύστημα που βρίσκεται στο κέντρο εξουσίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Νομίζω ότι δεν έχουν ασχοληθεί σοβαρά με την κρίση και έτσι οι απλές αυτές προτάσεις τους ξεφεύγουν. Θεωρούν ότι θα ξυπνήσουν ένα πρωί και οι αγορές θα έχουν ηρεμήσει από μόνες τους και θα είμαστε πάλι σε μια αναπτυξιακή τροχιά, όπως στο πάλαι πότε. Αμ, δε. Βαράτε με και ας κλαίω!

One Comment

  1. […] Νίκος Παπανδρέου: Το γερμανικό λουκάνικο ως πολιτικό όπλο Tweet του Νίκου Παπανδρέου από το site του […]

Leave a Reply